Prawica Rzeczypospolitej
Prawica Rzeczypospolitej na Facebook
Prawica Rzeczypospolitej na YouTube
ECPM

Wsparcie

Newsletter Prawicy
Jeeli chcesz otrzymywa informacje o nowociach na stronie i dziaalnoci Prawicy.
» Zamawiam
Struktury lokalne
Do pobrania
Logo Prawicy Rzeczypospolitej.
Logo Prawicy Rzeczypospolitej
Szukaj
Aktualnoci
12-10-2017
Nasz Dziennik - Boro: Polacy zasueni dla Syberii

Masowe migracje Polakw na Syberi nastpiy przymusowo po Powstaniu Styczniowym i trway do II wojny wiatowej. Tych blisko sto lat dzieli wyranie budowa kolei transsyberyjskiej. Powstaa w latach 1891-1916. Z oglnej liczby zatrudnionych przy sztandarowej inwestycji imperium rosyjskiego co pity by Polakiem, z czego podobno car Mikoaj II by bardzo niezadowolony.

Na odcinku rodkowym pracami w ogle kierowa Ernest Bobieski, a nastpnie by naczelnikiem ruchu eksploatacji caoci. Na tzw. odcinku chiskim Polacy przewaali w personelu, a pracami de facto kierowa Stanisaw Kierbed (bratanek patrona warszawskiego mostu). O wyzwaniach tego odcinka najlepiej wiadczy wzniesienie ponad 900 stalowych konstrukcji mostowych.

Budowa kolei pocigaa za sob take inne wyzwania infrastrukturalne, a wrd nich budow miasta Harbin, ktre „lokowa” in. Adam Szydowski, a budow kierowa Ludwik Czajkowski. Na Amurze koo Chabarowska Micha Hieropolitaski zbudowa najduszy wwczas (blisko 3 km) most Eurazji.

Niektrzy badacze

Chronologicznie Benedykt Dybowski mia wielu poprzednikw, ale zazwyczaj to on otwiera dug list naukowcw zasuonych dla Syberii. Wyksztacony medycznie i w ogle przyrodniczo na niemieckich uniwersytetach, zostaje aresztowany w Wilnie po manifestacji patriotycznej w katedrze, a po rychym zwolnieniu przenosi si do Warszawy. Gdy jednak w Powstaniu Styczniowym wpada w rce imperatorskiego sdu jako komisarz Rzdu Narodowego na Litw i Biaoru, dostaje wyrok mierci. Usilna interwencja niemieckich naukowcw u Bismarcka i wstawienie si tego u cara zamienia wyrok na 12 lat katorgi w okolicach najstarszego na wiecie jeziora Bajka.

Mimo skrajnie wyczerpujcej pracy przy temperaturze minus 30 stopni Celsjusza zdobywa si jeszcze na badania naukowe, w ktrych pomaga mu ornitolog Wiktor Godlewski. Udowadniaj, e Bajka, wbrew przypuszczeniom, obfituje w nieznane gatunki fauny. Odkrywaj ich ponad 120, w tym sze gatunkw nieznanych ryb!

W uznaniu zasug ich kary s agodzone, a rozgos wiatowy daje im kompleksowe badanie rodowiska wodnego (limnologia). Wadysaw Dybowski tylko na podstawie opisw brata opracowuje dalszych 88 gatunkw zwierzt okolic Bajkau. Benedykt – ju z wasnej woli – prowadzi dalsze badania a po Kamczatk, a jego szlak upamitniaj nazwy wzite od jego imienia i nazwiska (np. dwa pasma grskie czy tzw. jele Dybowskiego).

Do historii bada przechodz te dwaj inni przyrodnicy, zesacy na Sybir po Powstaniu Styczniowym: Aleksander Czekanowski i Jan Czerski. Ten pierwszy jeszcze w drodze na Sybir sporzdza wasnorcznie szko powikszajce ze stuczonej zatyczki do karafki, by nie traci okazji do bada. Zajmuje si geologi i meteorologi.

W okolicach rzeki Leny znajduje due pokady wgla kamiennego i zyskuje sobie wdziczno samego cara, ale po przyjedzie do Petersburga nagle umiera. Jan Czerski jako student w ramach represji popowstaniowych trafia do wojska carskiego, a po kilkunastu latach jedzie do Irkucka, gdzie Dybowski pomaga mu zosta bibliotekarzem w Syberyjskim Oddziale Rosyjskiego Towarzystwa Geograficznego. Poprzez badania geologiczne wyjania genez jeziora Bajka. Sabe zdrowie nie pozwala mu przezwyciy trudw bada na Koymie, gdzie umiera w 1892 roku.

Niektrzy literaci i jzykoznawcy

Polacy opisywali Syberi ju od pocztkw XVII wieku, a jednym z najwybitniejszych badaczy jzykw syberyjskich by towarzysz Adama Mickiewicza z Towarzystwa Filomatw, uwieczniony w „Dziadw cz. III” Jzef Szczepan Kowalewski. W 1833 roku zosta profesorem pierwszej na wiecie Katedry Filologii Mongolskiej na Uniwersytecie w Kazaniu. Jego przyjaciel Tomasz Zan, znany Polakom jako literat, zasyn na Syberii jako geolog i meteorolog. W Orenburgu wsppracowa ze sawnym Aleksandrem Humboldtem.

Zesany na Syberi po Powstaniu Styczniowym jako 18-letni chopak, uzdolniony malarsko i literacko Roman Szwoynicki by krewnym Henryka Sienkiewicza, a ten konsultowa z nim po powrocie z zesania niektre realia „Potopu”. W 1879 roku zosta aresztowany w Moskwie polski konspirator Edward Piekarski, ktry – zesany do Jakucji – zbada tamtejsze jzyki w stopniu podziwianym do dzi. Cho wszyscy Polacy znaj posta Marszaka Jzefa Pisudskiego, to niewielu naszych rodakw syszao o jego rodzonym bracie Bronisawie – prawniku. Paradoksalnie, znajomo tych postaci na wiecie jest bodaj odwrotna. Zesany (1887) na katorg na Sachalinie za udzia w spisku na ycie cara Aleksandra III (wraz z bratem Lenina) zainteresowa si etnografi i prowadzi tam, a nastpnie na wyspie Hokkaido badania ludu Ajnw. Do najcenniejszych zbiorw Centrum „Manggha” w Krakowie nale woskowe waki z jedynymi na wiecie nagraniami oryginalnego jzyka Ajnw, ktrych dokona we wsppracy z Wacawem Sieroszewskim w 1903 roku.

Duma szlachecka

Obok najwybitniejszych podrnikw, badaczy i artystw trzeba wspomnie jeszcze jedn grup polskich sybirakw, ktrzy zmieniali ten zauralski bezkres, a siy czerpali z mentalnoci polskiej szlachty. Ile bowiem trzeba byo mie fantazji i hartu ducha, aby jak konfederat barski Maurycy Beniowski zorganizowa spisek na Kamczatce i wyzwoli z niewoli okoo stu ludzi, ktrzy odbywali tam kar, a nastpnie przez Japoni, Chiny i Madagaskar podrowa z nimi ku przygodom?

Jakim czowiekiem musia by Nicefor Czernichowski, jeeli wzity w wojnach z Moskw do niewoli w XVII wieku i zesany nad Amur, zbuntowa si, opar prbom spacyfikowania i zaoy niepodlege pastewko ze stolic, ktr nazwa Jaxa. Nastpnie nawiza stosunki dyplomatyczne z Chinami, a wreszcie zawar kompromis z Moskw i obj wan funkcj pastwow na Syberii, jako niepokonany.

Micha Jankowski po Powstaniu Styczniowym dosta wyrok 8 lat zesania, ale wkrtce przeksztaci niedol w lukratywn prac, dziki ktrej osign wielki majtek; przeznacza go na zakupy eksponatw do muzew i bibliotek. Podobnie Ignacy Sobieszczaski, osignwszy ogromny sukces w wydobyciu i handlu antracytem, dawa przykad wytwornego polskiego ycia w Irkucku. Bdc najbogatszym czowiekiem na Syberii, wybudowa tam okazay dwr w stylu kresowym, ktry nazwa „Soplicowo” i goci tam rodakw, udzielajc im szerokiego wsparcia. W latach wojny domowej Polski Komitet Wojenny pod jego przewodnictwem uratowa wielu Polakw, a on sam w 1921 r. wyemigrowa do USA.

Te postawy i zasugi Polakw powodoway, e na Syberii znajomo naszego jzyka wiadczya o nobilitacji, e najbogatsi starali si leczy u polskich lekarzy i ubiera u polskich krawcw. Ten etos przetrwa jeszcze do dzi i mgby podnie na duchu niektrych wtpicych w si polskoci.



rdo: Nasz Dziennik.



Copyright © Prawica Rzeczypospolitej

[ wykonanie ]