Prawica Rzeczypospolitej
Prawica Rzeczypospolitej na Facebook
Prawica Rzeczypospolitej na YouTube
ECPM

Wsparcie

Newsletter Prawicy
Jeeli chcesz otrzymywa informacje o nowociach na stronie i dziaalnoci Prawicy.
» Zamawiam
Struktury lokalne
Do pobrania
Logo Prawicy Rzeczypospolitej.
Logo Prawicy Rzeczypospolitej
Szukaj
Aktualnoci
03-09-2013
Marian Pika: Powrt do Cycerona

Przebrzmiaa ju debata nad kanonem lektur szkolnych ujawnia cay kryzys polskiej edukacji. Dyskusja o tym, co powinno znale si w kanonie pokazaa, e polskiej szkole nie przywieca aden idea czowieka wyksztaconego.

Propozycje fragmentw z autorw od Sasa do Lasa nie prowadz bowiem do wychowania wyksztaconych obywateli, a co najwyej do umiejtnoci czytania i opanowania mniej lub bardziej dobrego stylu wypowiadania si. Ale s to zadania dla szkoy podstawowej, ewentualnie zawodowej, dla uczniw ktrych wprowadza si czytanki rnych fragmentw, a nie cae dziea, ktre wiod czytelnikw w wiat pyta o podstawowe wymiary ludzkiej egzystencji. Wyksztacenie literackie, studiowanie caego spektrum ludzkich zachowa i poszukiwa, zawartych w dzieach literackich prowadzi bowiem do penego rozwoju intelektualnego i moralnego niezbdnego w ideale wyksztaconego czowieka. Literatura to nie tylko umiejtno czytania, czy wprawki stylistyczne, to przede wszystkim wejcie w wiat wielkich problemw egzystencjalnych, to pytania o sprawy podstawowe, o sens ludzkiego ycia, to ksztatowanie umiejtnoci rozwizywania intelektualnych i moralnych wyzwa wraz z autorami i ich dzieami. To rado czytania i poznawania, ktrej nigdy nie dadz adne wypisy czy fragmenty. To nie zamierzcha historia, ale przyjemno poznawania wiata i zmagania si z jego problemami. Jest potrzeba czytania caych dzie, a nie ich wypisw, bo tylko tak mog one ksztatowa wyobrani i umiejtnoci samodzielnych poszukiwa. Czytanie dzie to odkrywanie wiata, a nie pokazywanie pocztwek, ktre niewiele mwi o rzeczywistoci.

Postulat wypisw jest prb redukcji edukacji jedynie do sprawnoci potrzebnych w wyksztaceniu zawodowym, a nie wyksztacenie zdolnoci samodzielnego zmagania si z rzeczywistoci.

Pomys ministerstwa wypisw z autorw od Sasa do Lasa, zamiast lektur caych dzie wielkiej literatury, ukazuje jeszcze jeden rys wspczesnej edukacji. W tym wszystkim nie ma adnego pozytywnego ideau wyksztaconego wspczesnego Polaka. A moe wanie jest. To model edukacji, ktry nie zamierza niczym ucznia zachwyci, niczego nie chce pozna dogbnie. To model, ktry dziedzictwo literackie traktuje jak fast food, a nie intelektualn straw, ktr mona si rozkoszowa. Kanon edukacyjny zoony z fragmentw autorw nie zakorzenionych w narodowym dziedzictwie, moe pobudzi by moe chwilow ekscytacj, ale nie uksztatuje ani wiedzy, ani wyobrani, ani umiejtnoci sprostania wyzwaniom wspczesnoci. Taki „wypisowy” kanon moe najwyej wychowa wspczesnego barbarzyc, wyobcowanego z kulturowego dziedzictwa i niezdolnego do panowania nad swymi emocjami i popdami.

Barbaryzacja edukacji poprzez kolejne „reformy” prowadzi do barbaryzacji wspczesnej kultury przeksztacajc j w popkultur, ktrej konsumentw wychowuje. Dlatego powstaje pytanie o sens i ksztat wspczesnej edukacji i wychowania. Obecna barbaryzacja jest bowiem tej edukacji ywym zaprzeczeniem. W sytuacji tak totalnego kryzysu edukacyjnego nie pozostaje nic innego, jak odwoanie si do sprawdzonych wzorcw wychowawczych, ktrych porzucenie spowodowao ten kryzys. Kluczem jest powrt do wychowania klasycznego, wychowania, ktre sprawdzio si w cigu wiekw, a ktre take dao Polsce wspania inteligencj XIX i pierwszej poowy XX wieku.

Wyksztacenie klasyczne byo oparte o realistyczn koncepcj rozwoju intelektualnego i duchowego modego czowieka oraz na uksztatowanym przez wieki kompletnym ideale czowieka wyksztaconego. Model edukacji klasycznej opiera si na zaoeniu, i czowiek jest bytem duchowo-cielesnym, a celem wychowania jest uksztatowanie penego czowieczestwa, poprzez uksztatowanie zdolnoci do racjonalnego panowania nad wasnymi emocjami. Dla Rzymian osoba rozumna to taka, ktrej duch panuje nad ciaem. Dlatego w wyksztaceniu klasycznym nacisk pooony by na ksztatowanie charakteru, na zdolno opanowania, na samodyscyplin, na ksztatowanie wytrwaoci, powicenia, zdolnoci wspczucia, odpowiedzialnoci .Dla Rzymian synonimem barbarzycy bya osoba nie panujca nad swoimi emocjami i popdami, dla ktrej najwaniejszymi dobrami byy alkohol, seks i dobra doczesne. Dla barbarzycy sia oznaczaa prawo, a prawo to triumf najsilniejszego. Rzymianin prbuje panowa nad sytuacj, gdy barbarzyca jest przez bieg wydarze miotany. Rzymski wzorzec czowieka wyksztaconego, to osoba zachowujca dystans do biegu wydarze, niepodatna na mody i przemijajce egzaltacje. Ale idea czowieka wyksztaconego w tradycji klasycznej, to przede wszystkim zdolno do wypeniania funkcji przywdczych, nie tylko funkcji przywdztwa politycznego, ale wypenianie spoecznej roli przywdczej. To nie tylko udzia w stanowieniu sprawiedliwego prawa, przykadnego wykonywania obowizkw, ale take dawanie przykadu wasnym zachowaniem. Dla Rzymian niewyobraalne byo aspirowanie do roli przywdczej, jeeli nie posiadao si umiejtnoci panowania nad samym sob. To ten model edukacyjny uksztatowa etos polskiej inteligencji.

Ten model klasycznego wychowania, dla ktrego haso „rbta, co chceta” jest wyrazem zdegenerowanego barbarzystwa, opiera si przede wszystkim na studiowaniu tekstw staroytnych i dzie narodowego kanonu. U jego podstaw leaa nauka greki i aciny, jako kluczy do staroytnego dziedzictwa literackiego. Nauka jzykw staroytnych, bardzo logicznych w swej strukturze, uczya take logicznego i precyzyjnego mylenia i wypowiadania si. Nauka aciny traktowana bya jako wstp do logiki. Wychowanie klasyczne to take zdolno do piknego wypowiadania si. Nic te dziwnego, e wraz z odrzuceniem tego modelu edukacji sztuka oratorska take zanika .Nauka jzykw klasycznych wiczya take pami, co pniej znacznie uatwiao take przyswajanie wiedzy. Ale znajomo jzykw klasycznych przede wszystkim wprowadzaa w wiat autorw klasycznych z ich wielkimi pytaniami filozoficznymi i egzystencjalnymi i uatwiaa w towarzyszeniu im w ich prbach szukania odpowiedzi. Pisarze klasyczni stawiali pytania, ktre w kadym czasie i dla kadego s pytaniami fundamentalnymi, pytali o sens ycia, sens wsplnoty, racje powicenia i mstwa. I poprzez wasne rozwaania i odpowiedzi wyposaali swych czytelnikw nie tylko w zdolnoci rozrniania dobra i za, ale dawali intelektualne narzdzia do szukania wasnych odpowiedzi na egzystencjalne i intelektualne wyzwania swoich czasw. Literatura staroytna stanowia swego rodzaju moraln baz okrelajc reguy postpowania. Poprzez jej studiowanie utrwalano wartoci i normy, ktrych bya nonikiem.. Uwaano, e idea czowieka wyksztaconego, to nie tylko znajomo dzie klasycznych, ale take postpowanie zgodnie z cnotami przez nie propagowanymi. Klasyczny idea wychowawczy by wic ideaem kompletnym, by ideaem wyksztacenia intelektualnego i odpowiadajcej jego wartociom ideaem czowieka szlachetnego. Staroytni byli przekonani bowiem, i prawdziwe cnoty realizujce idea penego czowieczestwa mog si tylko rozwin w procesie wyksztacenia literackiego. Literatura klasyczna to nie czcigodny zabytek, ale ywa inspiracja intelektualna i fascynujca przygoda.

Ten klasyczny idea czowieka wyksztaconego by oparty na realistycznej ocenie moliwoci rozwojowych ludzkiej natury. Jego celem byo stae przezwycianie barbarzystwa tkwicego w ludzkiej naturze i wzmacnianie dominacji jej racjonalnego wymiaru. Ten idea edukacyjny zosta kompletnie zdruzgotany przez wspczesn edukacj. Zanik nauczania jzykw klasycznych spowodowa odcicie powojennych pokole od fundamentw naszej cywilizacji, jakim jest dziedzictwo kulturowe staroytnej Grecji i Rzymu. Podcicie tych korzeni uruchomio proces destrukcji edukacji i wychowania prowadzce do stopniowej barbaryzacji kulturowej i demoralizacji wspczesnych pokole . Po odciciu edukacji od wzorw i dziedzictwa klasycznego, dzi mamy do czynienia z destrukcj kanonu narodowej literatury. Jego destrukcja jest innym wymiarem niszczenia klasycznego wyksztacenia, a mianowicie wychowania patriotycznego. Klasyczny wzorzec czowieka wyksztaconego, to wzorzec obywatela powicajcego si dla swej ojczyzny. Destrukcja kanonu narodowego podwaa model wychowania patriotycznego. Bowiem ten typ wyksztacenia kad nacisk na kultur literack, w ktrej odnajdywa zesp wartoci i cnt decydujcych o tosamoci kadego narodu. Poprzez kanon literacki, podobnie jak poprzez nauk historii, kady nard, take Polacy prbuj zrozumie samych siebie, a take okreli zestaw norm i postaw, dziki ktrym potrafi sprosta wyzwaniom wspczesnoci. To przeywanie wyzwa, jakie autorzy stawiali przed kolejnymi pokoleniami swych bohaterw buduje poczucie narodowej wizi i rodzi postawy przywizania i mioci wasnego narodu. Literatura wykorzeniona z tego narodowego losu jest w najlepszym razie sensacj, w najgorszym za czynnikiem niszczcym narodowy etos. Jej studiowanie w szkole jest wic niszczeniem cnt niezbdnych do trwania i rozwoju narodowego etosu. Dlatego wprowadzanie do kanonu szkolnego dzie wyobcowanych z narodowego etosu jest jego dekonstrukcj i ju na poziomie edukacyjnym jest zakwestionowaniem tych wartoci i cnt, ktre tworz si kadej wsplnoty, jest zakwestionowaniem polskoci jako wartoci .

Wspczesny kryzys polskiego patriotyzmu ma jedno ze swych rde w destrukcji wychowania literackiego. Zamiast wielkich polskich dzie literackich, na ktrych wychowyway si pokolenia XIX –wiecznej i pierwszej poowy XX-wiecznej inteligencji polskiej, uczniowie dostaj spreparowane wypisy, albo dziea tzw. literatury krytycznej, ktre czsto niszcz te cnoty i postawy, od ktrych zaley sia narodowej wizi. Wspczesna szkoa ogranicza moliwo intelektualnej przygody, jak jest zawsze obcowanie z wielkimi dzieami literackimi. A wprowadzanie do kanonu dzie, ktrych gwnym celem jest podwaanie wartoci patriotyzmu, przywizania do narodu i sensu wszystkich klasycznych cnt wychowawczych jest nie tylko dziaaniem demoralizujcym, ale i podwaaniem sensu istnienia narodowej wsplnoty. Warto literatury krytycznej czy demaskatorskiej (jeeli posiada warto) polega na zdolnoci do oczyszczania postaw, ale pod warunkiem ich wczeniejszego uksztatowania. W przeciwnym razie jej wpyw jest destrukcyjny i demoralizujcy. W tym sensie taka literatura jest zagroeniem trwaoci wsplnoty narodowej. Podwaa bowiem sens bycia Polakiem.

Klasyczny model edukacji i wychowania opiera si na przekonaniu, i studiowanie literatury opisujce wybitne jednostki zmagajce si z przeciwnociami yciowymi i intelektualnymi prowadzi do ksztatowania podobnych aspiracji i zachowa. Taka literatura ksztatuje umysy i charaktery . Studiowanie zarwno autorw klasycznych jak i klasyczne dziea literatury narodowej stanowi wielk intelektualn przygod w towarzyszeniu bohaterom w ich zmaganiach i walce. Ta literatura otwiera na wielkie problemy intelektualne i egzystencjalne i dostarcza instrumentw modym ludziom do rozpoznania wiata, i zmagania si z jego wyzwaniami. Ksztatuje emocje, cnoty i charaktery, ksztatuje dojrzaego i wyksztaconego czowieka. Ten model edukacyjny jest jednoczenie modelem wychowawczym, bowiem wedug niego idea czowieka wyksztaconego, to nie tylko wiedza i zdolno logicznego mylenia, ale take, a moe przede wszystkim - to warto cnt, ktre ksztatuj osobowo. Klasyczny model wychowania zakada, i nie mona by dobrym i wyksztaconym czowiekiem, nie mona by take dobrym Polakiem bez nabycia cnt, ktre decyduj o moralnej kondycji. Ten idea moralno-intelektualnego i obywatelskiego wyksztacenia jest najlepsz odpowiedzi na postpujc barbaryzacj umysw i postaw. Jest najlepsz odpowiedzi na kryzys wspczesnej szkoy i wspczesnego spoeczestwa.


Marian Pika
historyk, Wiceprezes Prawicy Rzeczypospolitej



Copyright © Prawica Rzeczypospolitej

[ wykonanie ]