Prawica Rzeczypospolitej
Prawica Rzeczypospolitej na Facebook
Prawica Rzeczypospolitej na YouTube
ECPM

Wsparcie

Newsletter Prawicy
Jeeli chcesz otrzymywa informacje o nowociach na stronie i dziaalnoci Prawicy.
» Zamawiam
Struktury lokalne
Do pobrania
Logo Prawicy Rzeczypospolitej.
Logo Prawicy Rzeczypospolitej
Szukaj
Aktualnoci
30-08-2013
Krzysztof Kawcki - 70. rocznica bohaterskiej obrony Przebraa na Woyniu.

30 sierpnia 1943 roku okoo sze tysicy ukraiskich „bojownikw” z Ukraiskiej Armii Powstaczej podjo kolejny, w ich przekonaniu ostateczny atak na Przebrae – wie zamieszka przez Polakw. Tylko dziki znakomitemu przygotowaniu obrony tej miejscowoci przez dowdcw polskiej samoobrony miejscowa ludno ocalaa. Przywdcy obrony Przebraa: Henryk Cybulski , Ludwik Malinowski i inni zasuguj na to by ich nazwiska znalazy si w panteonie bohaterw narodowych, tym bardziej e w wikszym stopniu zwycistwa a nie klski powinny ksztatowa tosamo narodow.

W 1939 roku, w II Rzeczpospolitej, Woy zamieszkiwao ponad 346 tysicy Polakw. Po zakoczeniu wojny pozostao tam niespena 4 tysice naszych rodakw. To rezultat ludobjstwa na polskiej ludnoci dokonanego przez Organizacj Ukraiskich Nacjonalistw i Ukraisk Powstacz Armi z masowym udziaem chopw ukraiskich a nastpnie wysiedlenia przeprowadzonego przez wadze sowieckie.

Rzezie Polakw na Woyniu zaczy si w kocu 1942 roku. W reakcji, w pocztkach nastpnego roku, w niektrych polskich wsiach i koloniach zaczy powstawa placwki samoobrony. Pierwsze grupy zorganizoway si ju w styczniu, w powiecie uckim. Najwiksze bazy polskiej samoobrony to swoiste mini republiki obywatelskie, znakomicie zorganizowane orodki z wasn administracj cywiln, oddziaami zbrojnymi, stra porzdkow, wywiadem.

W lipcu 1943 r. byo 128 placwek samoobrony. Wadysaw i Ewa Siemaszko podkrelaj, e ilo ta w zestawieniu z blisko 3400 miejscowociami, w ktrych yli Polacy bya bardzo skromna. Gdyby samoobrona polska na Woyniu bya bardziej rozwinita i bya w stanie nie tylko przeciwstawia si napadom OUN-UPA, ale take prowadzi akcje ofensywne i odwetowe – nie byoby na Woyniu a tylu bestialsko wymordowanych osb. Trzeba podkreli, e powstanie placwek samoobrony ograniczyo rozmiary dokonanego ludobjstwa. Jednym z takich orodkw bya Huta Stepaska w powiecie kostpolskim, gdzie schronio si ponad 16 tysicy ludnoci polskiej. Z kolei samoobrona w Paskiej Dolinie w powiecie dubieskim, w miesicach czerwiec – sierpie 1943 roku odpara trzy napady UPA. Jednak najbardziej znan baz jest Przebra, wie leca 25 km od ucka. Przed wojn liczya ponad tysic mieszkacw, wycznie Polakw.

Wedug szacunkw historykw w Przebrau na pocztku czerwca 1943 roku zgromadzio si okoo 18 tysicy ludzi (zdaniem W. i E. Siemaszko w Przebrau i kilku przylegych koloniach przebywao co najwyej 10,5 tys. Polakw). Latem 1943 r. zorganizowany oddzia samoobrony rozrs si do czterech kompanii (po 120 ludzi) i oddziau zwiadu konnego liczcego 40 jedcw. Wkrtce samoobrona liczya okoo tysica uzbrojonych i przeszkolonych onierzy. Byli oni przez cay czas skoszarowani i korzystali z kuchni polowej. W Przebrau powstaa rusznikarnia, w ktrej produkowano pistolety maszynowe Sten i naprawiano uszkodzon bro. Zdobywano j w rny sposb, w tym kupujc „nielegalnie” od onierzy niemieckich i wgierskich. Koloni opasano zasiekami z drutu kolczastego, „bunkrami” z ziemi, sosnowych bali i rowami strzeleckimi.

Z obrocami Przebraa wsppracowaa m.in. samoobrona w Rafawce (ok. 170 ludzi), ktra bya wspierana przez oddzia Armii Krajowej pod dowdztwem ppor. Jana Rerutki ps. Drzazga. W skad systemu obrony wchodziy te inne okoliczne miejscowoci. Przy linii obrony przez 24 godziny na dob trzymano stra zoon z kilkudziesiciu osb uzbrojonych w bro paln, kosy, paki. Cay czas dziaay patrole i wywiad.

Na pocztku lata 1943 roku UPA zaproponowaa dowdztwu samoobrony rozmowy. W trakcie wstpnych spotka Polacy uznali, e jest to puapka i do waciwych rozmw nie doszo. Dziki tej roztropnoci nie podzielili losw oficera AK Zygmunta Rumla i jego dwch towarzyszy, ktrzy wykonujc rozkaz cywilnych wadz Rzdu Rzeczpospolitej Polskiej udali si do siedziby OUN z propozycj podjcia wsplnej walki z Niemcami i zaprzestania rzezi woyskiej. Za naiwno lokalnego kierownictwa Polski Podziemnej zapacili mierci – zostali przez Ukraicw zamordowani przez rozerwanie komi.

Komendantem wojskowym samoobrony Przebraa by Henryk Cybulski urodzony w tej miejscowoci w 1910 roku. By podoficerem rezerwy. 10 lutego 1940 roku w ramach pierwszej deportacji przeprowadzonej przez sowietw zesany zosta do Irkucka na Syberi nad jeziorem Bajka. W lipcu nastpnego roku zbieg z Irkucka i po 2,5 miesicznej wdrwce, przewanie lasami (dziennie robi 60 km) powrci na Woy. W tym niezwykym wyczynie pomogo mu uprawianie w przeszoci dyscyplin sportowych – biegw dugodystansowych i przeajowych oraz to, e by lenikiem. Po ucieczce z zesania ukrywa si, a nastpnie wstpi do AK.

Komendantem cywilnym zosta Ludwik Malinowski, urodzony w 1887 roku we wsi Ksawerw, w powiecie Piotrkw Trybunalski. Po zawarciu zwizku maeskiego, jeszcze przed wojn, osiedli si w Przebrau.

4 lipca 1943 roku oddziay OUN i UPA rozpoczy napady na osiedla polskie wok Przebraa. Cybulski we wspomnieniach pisa: „To, co ujrzaem, byo straszne. Dookoa, jak okiem sign, pony wszystkie wsie”. Osiedla wok Przebraa zostay cakowicie spalone, a ludno wymordowana (okoo 550 osb), bd ucieka i schronia si w Przebrau. 5 lipca samoobrona Przebraa, po trwajcych ca noc i dzie walkach, odpara atak ukraiskich band.

Polska samoobrona nie ograniczaa si jedynie do obrony. 12 lipca oddzia Cybulskiego przeprowadzi skuteczny atak na podoficersk szko UPA we wsi Trocianiec. Odtd dziaania zaczepne i prewencyjne przeciwko bazom i wsiom, w ktrych stacjonoway oddziay UPA, stay si wanym elementem walki samoobrony. By to warunek przetrwania polskiej ludnoci, np. atak na garnizon UPA w Hawczycach uniemoliwi banderowcom wyrnicie polskiej wsi Rafawka.

Wkrtce dramatyczne chwile stay si udziaem Ludwika Malinowskiego. 12 sierpnia wpad w ucku - gdzie kupowa bro - w rce ukraiskich policjantw. Aresztowany i skatowany zosta odbity z wizienia przez grup onierzy z Przebraa.

30 sierpnia okoo sze tysicy upowcw podjo kolejny, w ich przekonaniu ostateczny atak na Przebrae. W wyniku dobrego rozeznania, UPA nie zaskoczya samoobrony. Ostatecznie grupa 150 obrocw Przebraa, wzmocniona 30 osobowym oddziaem zwiadu konnego, wsplnie z pozyskan do tej akcji grup partyzantw sowieckich, z zaskoczenia zaatakowaa tyy gwnych si UPA. Zgino 400 czonkw UPA, a 40 zostao wzitych do niewoli. Zdobyto rwnie troch broni.

W okresie wrzesie-padziernik samoobrona polska podja szereg akcji prewencyjnych, m.in. rozbito garnizon UPA w urawiczach, Sawatyczach (zabito ponad 20 banderowcw) i Omelnie, gdzie cakowicie zniszczono baz UPA.

Przebra nie zosta nigdy zdobyty przez Ukraicw. 31 stycznia 1944 roku do wsi wkroczyy oddziay sowieckie. Samoobron rozwizano. Dowdcy obrony ukrywali si. Po wojnie ocalaych mieszkacw Przebraa i Woynia wypdzono z ojczystych stron. W wikszoci wywieziono na lsk.

Ludwik Malinowski po wkroczeniu sowietw wstpi do 1 Armii Wojska Polskiego. Zamieszka w Niemodlinie. W latach 50. zosta aresztowany za przynaleno do AK. Zmar w 1962 roku. W 2007 roku odsonito jego pomnik w Niemodlinie.

Take Henryk Cybulski wstpi do 1 Armii Wojska Polskiego. Bra udzia we wszystkich walkach, wcznie z Berlinem. W 1967 roku wydano jego wspomnienia z czasw obrony Przebraa. Byy one kilkakrotnie wznawiane. Ostatnie, pite wydanie pt. „Czerwone noce” ukazao si w 1990 roku. Zmar w 1971 roku w Lublinie. Pochowany zosta na cmentarzu przy ulicy Lipowej. Imieniem porucznika Henryka Cybulskiego nazwano w tym miecie rondo u zbiegu ulic Turystycznej i Megiewskiej.

Po wojnie wadze lokalne sowieckiej Ukrainy wymazay nazw Przebra z pamici historycznej. Na miejscu Przebraa dzi jest osada Hajowe. Nie ma ladu po innych okolicznych miejscowociach.

Staraniem polskich organizacji podjto przed kilkunastu latami prace rekonstrukcyjne, ktre w kocu 2001 roku doprowadziy do odtworzenia w odlegoci kilometra od Przebraa, w polu, na skraju wsi maego cmentarza , na ktrym pochowanych jest 90 Polakw – bohaterskich obrocw polskiej placwki na Woyniu.

Obronie Przebraa powiconych zostao kilka opracowa, m.in.:

-Wadysaw Filar, „Przebrae – bastion polskiej samoobrony na Woyniu”, Warszawa 2007;

-Apolinary Oliwa, „Gdy powicano noe. Tragedia Woynia”; 2013 – wspomnienia komendanta samoobrony Rafawki;

-Stanisaw Jastrzbski, „Samoobrona Polakw na Kresach Poudniowo – Wschodnich II RP w latach 1939 – 1946”, 2008;

-Wadysaw Siemaszko, Ewa Siemaszko, „Ludobjstwo dokonane przez nacjonalistw ukraiskich na ludnoci polskiej Woynia, t. 1-2, 2008.


Krzysztof Kawcki
historyk, Wiceprezes Prawicy Rzeczypospolitej






Skomentuj na portalach m. in.:


Wpolityce.pl - Krzysztof Kawcki - 70. rocznica bohaterskiej obrony Przebraa na Woyniu

FRONDA.pl - Krzysztof Kawcki - 70. rocznica bohaterskiej obrony Przebraa na Woyniu

Prawy.pl - Krzysztof Kawcki - 70. rocznica bohaterskiej obrony Przebraa na Woyniu

Narodowcy.net - Krzysztof Kawcki - 70. rocznica bohaterskiej obrony Przebraa na Woyniu

Konserwatyzm.pl - Krzysztof Kawcki - 70. rocznica bohaterskiej obrony Przebraa na Woyniu



Copyright © Prawica Rzeczypospolitej

[ wykonanie ]